مسعود سعد سلمان

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 6 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(تو 440/ 439/ 438/ 425- وف 525/ 515 ق) شاعر. اصل وى از همدان بود. پدرش، سعد بن سلمان، ملازمت سلاطین دوره‏ى اول غزنوى را داشت و همراه امیر مجدود بن مسعود غزنوى به هندوستان رفت و از این زمان ساكن لاهور شد و سمت استیفاء دستگاه او را یافت. بنابراین مسعود سعد در لاهور به دنیا آمد. وى از ابتداى جوانى و به توصیه‏ى پدر به دربار غزنوى راه یافت. او ابتدا در خدمت سلطان ابراهیم غزنوى بود. و سپس ملازم سیف‏الدوله محمود، پسر سلطان ابراهیم شد و در شمار نزدیكان او به هند رفت و در آنجا شهرت یافت و در ردیف امراى بزرگ متعهد جنگها و فتحها بود. سیف‏الدوله در 480 ق مورد سوءظن پدر قرار گرفت و محبوس شد و همراه او عده‏اى از مقربانش از جمله مسعود سعد سلمان نیز به زندان افتادند. وى مدت هفت سال در قلعه‏هاى سو و دهك و سه سال در قلعه‏ى ناى زندانى بود و خود در اشعارش به این سه زندان اشاره مى‏كند. او در زندان سو، با شخصى به نام منجمى بهرامى آشنا شد و از او هیئت و نجوم آموخت. به قولى مسعود بر اثر تهمت حاسدان و خصوصا ابوالفرج رونى به زندان افتاد. بالاخره پس از سالها با شفاعت عمیدالملك ابوالقاسم خاص، از رجال دربار سلطان ابراهیم، از زندان آزاد شد و به لاهور بازگشت. وى در زمان سلطان مسعود بن ابراهیم غزنوى، مدتى به حكومت چالندر رسید ولى دوباره مورد غضب قرار گرفت و مدت هشت سال در قلعه‏ى مرنج محبوس گردید و آخرالامر به شفاعت ثقةالملك طاهر بن على بن مشكان، از رجال دربار مسعود، آزاد و به كتابدارى كتابخانه‏ى سلطنتى گماشته شد. بعد از مسعود، وى همچنان كتابدارى عضدالدوله شیرزاد بن مسعود و ملك ارسلان بن مسعود و بهرامشاه بن مسعود را به عهده داشت و آنان را مدح نیز مى‏گفت. به طور كلى مى‏توان گفت مسعود سعد سلمان یكى از بزرگترین قصیده‏سرایان ایران بود و بیشتر به سبك شاعران خراسان شعر مى‏گفت. هنرش در قصاید شكوایى بود و در این قصاید از شداید زندان، منت غربت، فراق پدر و مادر و فرزند، بى‏گناهى خود و اغراض دشمنان و غیره سخن گفته است. در بیان از شعرایى چون فردوسى منوچهرى، ناصر خسرو و عنصرى پیروى مى‏كرد از شعراى معاصر او مى‏توان راشدى، سید محمد بن ناصر علوى، امیر معزى، سنایى، عثمان مختارى و ابوالفرج رونى را نام برد. وى از علوم ادبى عصر خود كاملا بهره‏مند بود. به عربى شعرهاى عالى سروده كه اندكى از آن باقى مانده است. عده‏اى به او اشعار هندى نیز نسبت مى‏دهند. از آثارش: «دیوان» شعر، به فارسى، شامل قصیده و مثنوى و غزل و رباعى و مسمط و ترجیعات و مقطعات. «حبسیات» او نیز معروف است. محمد عوفى وى را صاحب سه «دیوان» فارسى، عربى و هندى مى‏داند. «ذكرة الشعراء» به اشتباه او را از شعراى دولت امیرعنصر المعالى منوچهر بن قابوس مى‏داند. بعضى از تذكره‏ها نیز مولد او را همدان یا جرجان مى‏دانند. تعدادى از تذكره‏ها نیز آورده‏اند كه وى بعد از آزاد شدن از زندان مرنج از مشاغل دیوانى كناره‏گیرى كرده است.[1] مسعود بن سعد بن سلمان. شاعر معروف نیمه دوم قرن پنجم و نیمه‏ى اول قرن ششم ه. اصل وى از همدان است و مولد و منشأ اولاهور بود. ولادت مسعود بین سالهاى 438 و 440 اتفاق افتاد و ظهور او در شاعرى مصادف بود با سلطنت سلطان ابراهیم غزنوى (493 -450) و هنگامى كه سیف‏الدوله محمود بن ابراهیم به سال 469 والى هندوستان شد، مسعود نیز در شمار نزدیكان او به هند رفت، سیف‏الدوله و ندیمان او در حدود سال 480 ه. به فرمان پدر (سلطان ابراهیم) تبعید و محبوس شدند. مسعود سعد از جمله آنان بود و هفت سال در قلعه‏هاى «دهك» (ه.م) و «سو» (ه.م) و سه سال در قلعه «ناى» (ه.م) زندانى شد و عاقبت یكى از مقربان سلطان بنام عمیدالملك عمادالدوله ابوالقاسم خاص نزد سلطان شفاعت كرد و او را از حبس بدر آورد (حدود 489 یا 490) و او بر سر ضیاع و عقار پدر رفت. پس از مرگ سلطان ابراهیم (493) پسرش مسعود (509 -493) به جاى او نشست و امارت هند را به پسر خود عضدالدوله شیرزاد داد و ابونصر هبةاللَّه پارسى را به وزارت و سپهسالارى او گماشت و این وزیر، شاعر را به حكومت چالندر (ه.م) منصوب كرد ولى ابونصر چندى بعد مغضوب و محبوس شد و یاران و عمال او به بند افتادند از جمله مسعود سعد بود كه او را معزول و به ضیاع و عقار او دست تطاول دراز كردند و عاقبت به فرمان سلطان در مرنج به حبس افكندند. پس از هشت سال ثقةالملك طاهر بن على بن مشكان شفاعت كرد و او رهائى یافت (حدود 500). از این پس وى سمت كتابدارى مسعود و ملك ارسلان بن مسعود و بهرامشاه بن مسعود داشت و آنان را مدح مى‏گفت و نزد ایشان تقرب داشت تا درگذشت. وفات او را به سال 515 نوشته‏اند. مسعود در قصیده‏سرایى ماهر و در حسبیات بیمانند است؛ قدرت او در بیان با كلمات برگزیده و مهارت وى در تنسیق تركیبات مشهود است. دیوان وى مكرر به طبع رسیده و حدود 16000 بیت دارد؛ دیوانش را نخستین بار سنائى غزنوى جمع‏آورى كرده است و غیر از دیوان فارسى دو دیوان تازى و هندى نیز به او نسبت داده‏اند.